Elektrik Akımının İnsan Vücuduna Etkileri

Teknolojinin hızla gelişmesi, elektriğin hayatın her alanında vazgeçilmez bir unsur haline gelmesine neden olmuştur. Evler, okullar, kafeler gibi mekanlara ek olarak son yıllarda toplu taşıma araçlarında dahi elektriğe ulaşım sağlanabilir. Bu kadar sık kullanılan ve neredeyse her an ihtiyaç duyulan elektriğin kullanımında dikkat edilmesi gereken bazı noktalar bulunur.

Doğru kullanılmadığında tehlikeli bir enerji kaynağı olan elektrik, insan vücuduna ciddi zararlar verebilir. Elektrik akımıyla karşı karşıya kalan kişinin vücudunda yanıklar oluşabilir veya kalp gibi hayati öneme sahip organları hasar alabilir. Dolayısıyla bu tehlikelerin önüne geçmek için her bireyin elektrik hakkında bilinçlenmesi gerekir.

Elektrik akımının insan vücuduna etkileri nelerdir? Elektrik akımından dolayı zarar gören bir kişiye nasıl müdahale edilmelidir? Gelin birlikte bu soruların yanıtları ile beraber elektrik kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları detaylıca inceleyelim.

Elektrik Akımı Nedir?

Elektrik akımının insan vücuduna etkilerini anlamak için öncelikle elektriğin nasıl çalıştığını incelemek gerekir. Elektrik akımı, elektronların metal tel gibi iletken bir madde içinde negatiften pozitife doğru hareketine verilen isimdir. Diğer bir deyişle elektriksel yükün akışıdır. Elektrik akımını ölçmek için kullanılan birim ise amperdir.

Amper, hortum içinden akan suya benzetilebilir. Örneğin bir bahçe hortumla sulanırken suyun hortumun içinden akması için basınca ihtiyaç duyulur. Aynı şekilde elektrik akımının da kablolardan geçebilmesi için benzer bir şiddet gereklidir. İnsan vücudu ise elektrik akımını geçiren bir yapıdadır ve şiddetli akım çeker. Dolayısıyla elektrik akımı, insan vücuduna çok ciddi zararlar verebilir.

Elektriğin her alanda kullanılarak, gündelik hayatın konforunu üst seviyelere çıkarması ve her yaştan bireyin erişimiyle yaşamı kolaylaştırması bakımından çoğu zaman tehlikesiz olduğu düşünülür. Ancak güvenliğin sağlanması için bu enerji kaynağının ne kadar büyük tehlikelere yol açabileceği her zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Elektrikle çalışan cihazların kullanıldığı evde, işte ya da okulda her an elektrik sorunları ve tehlikelere maruz kalmak mümkündür.

Elektrik çarpması, elektrik akımının vücuttan geçerek sinir sisteminin ani bir şekilde uyarılmasıdır. Gerilim değerleri farklı olan iki kabloyu aynı anda tutmak veya gerilim değeri olan bir teli tutarken aynı anda toprak ile temas etmek elektrik çarpmasına neden olur. Bunların yanı sıra gerilim değeri aynı olan iki kabloyu aynı anda tutmak da risklidir. Bunun nedeni kablolardan birinin pozitif diğerinin negatif yüklü olma ihtimalidir. Böyle bir durumda ise toprakla temas olmasa da elektrik çarpabilir.

Ek olarak elektrik akımına kapılan bir kişiye dokunmak da elektrik çarpmasına yol açar. Elektrik çarpması sonucunda kişi acı hissedebilir ya da yaralanabilir. Çoğunlukla acıya neden olsa da her zaman iç organlar zarar görmez. Elektriğin vücuda girdiği ve vücuttan çıktığı noktalar zarar görür. Bununla birlikte vücut içinde ilerlediği yoldaki dokular da hasar alır.

Elektrik Akımlarının Neden Olduğu Yaralanmalar

Elektrik akımına maruz kalmak kişide çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. İç kanama başlayabilir; kişi sinir, kas veya organ kaybı yaşanabilir. Yanıklar, düzensiz kalp atışı, karıncalanma hissi, bilinç kaybı ve baş ağrısı bu sorunlar arasındadır. Bununla birlikte bazı kişilerde fiziksel herhangi bir zarar oluşmazken bazı kişiler şiddetli ağrı hissedebilir veya bazı kişilerde doku hasarı görülebilir.

Eğer kişi yüksek akıma uzun süre maruz kaldıysa kalp krizi, kalp ya da solunum durması gibi durumlarla karşı karşıya kalınabilir. Görünmeyen birçok etkiye neden olmasından dolayı elektrik akımından kurtulan kişi sonrasında hayatını dahi kaybedebilir.

Elektrik çarpması uzun vadede farklı sağlık sorunlarına da yol açabilir. Nörolojik, psikolojik ve fiziksel pek çok tıbbi durumla karşılaşılabilir. Travma sonrası stres bozukluğu, depresyon, anksiyete, uykusuzluk, konsantrasyon problemleri ve panik atak elektrik çarpması sonrasında yaşanabilen psikolojik sorunlardandır.

Yaşanabilen nörolojik problemler ise hafıza ve denge kaybı, bayılma ve siyatiktir. Bunların dışında ise kişi vücutta ya da başta ağrı, yorgunluk, kas spazmı, eklem sertliği ve gece terlemeleri gibi fiziksel sağlık sorunları yaşayabilir. Akım çok küçük olsa bile akıma maruz kalındığında verilen tepkiler nedeniyle incinme ya da kırıklar da meydana gelebilir.

Elektrik Kazasında Akım Geçen Tel Bırakılamazsa Ne Olur? 

Elektrik kazası geçiren bir kişi akım geçen teli bırakamayabilir. Bunun nedeni elektrik akımlarının kaslarda spazma yol açmasıdır. 50 Hertz frekansındaki ve 10 ila 40 miliamper arasındaki akımlar, iskelet kaslarında tetanik spazm oluşmasına neden olur. Eğer akım vücuda elden girdiyse tetanik spazm sonucunda parmakların içeri doğru bükülmesine olanak tanıyan fleksör kaslar eli kapatarak avuç içindeki nesneyi sıkı bir şekilde kavrar.

Dolayısıyla tetanik spazm oluştuysa elektrik akımına maruz kalan kişi tuttuğu alet ya da teli istese dahi bırakamayabilir. Böyle bir durumda ise elektrik devresi kapalı kalır ve yaralanma seviyesi yükselir. Deride oluşan yanıklar ve kalpte komplikasyon oluşma riski artar. Yapılan çalışmalara göre 50 Hertz frekansındaki 220 volt şebeke elektriği 6 miliamper üzerinde ise kadınlarda, 9 miliamper üzerinde ise erkeklerde kas spazmı ile avuç içindeki nesnenin sıkıca kavranmasına yol açar.

Elektrik Çarpmasında Hasarı Etkileyen 5 Faktör

Elektrik çarpmasının vücuda vereceği zararı etkileyen çeşitli unsurlar bulunur. Elektrik akımına ne kadar uzun süre maruz kalınırsa alınacak hasar o kadar büyük olur. Elektrik çarpmasında hasarı etkileyen faktörlerden en önemlileri şunlardır:

• Elektrik Çarpma Süresi

Akıma ne kadar uzun süre maruz kalındığı etkisi açısından büyük önem taşır. Akım dokulardan ne kadar uzun süre geçerse verdiği zarar da o kadar artmış olur. Bununla birlikte ölüm olasılığı da artar. 12 volt gibi tehlikesiz olarak kabul edilen düşük bir akım dahi uzun zaman maruz kalınırsa ölüme sebep olabilir. Bununla birlikte daha yüksek voltajlar için de elektrik çarpma süresinin uzunluğu termal yanıkların şiddetini son derece artırır.

• Akımın Cinsi

Akım cinsi elektrik çarpmasının hasarını etkileyen diğer bir faktördür. Alternatif akım (AC) ya da doğru akım (DC) olarak ikiye ayrılan akım cinsleri karşılaştırıldığında evlerde ve sanayilerde kullanılan şebeke akımı olan AC, DC’ye göre daha tehlikelidir. Bunun nedeni alternatif akımın çoğunlukla kalp ritminde bozukluklara yol açmasıdır. Ayrıca vücudun birçok bölgesi alternatif akıma karşı daha hassastır.

Alternatif akım ve doğru akımın vücuda verdiği hasarlara bakılacak olursa alternatif akımın daha tehlikeli olduğu rahatlıkla görülebilir. 100 miliamperlik alternatif akıma saniyenin beşte biri gibi kısa bir süre maruz kalındığında ani kalp durması olabilir. Diğer yandan 250 miliamper doğru akıma yine saniyenin beşte biri kadar maruz kalınması ölüme yol açmaz.

• Gerilim

Voltaj ile ifade edilen elektrik akımının gerilimi de çarpmanın boyutunu etkiler. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’nde belirtildiği üzere insan vücudu için tehlikeli olan gerilim, etkin değeri 50 Volt üstünde olan gerilimdir. Gerilimin düşük ya da yüksek olması alınan hasarı etkiler. Yüksek gerilim, düşük gerilime göre daha tehlikeli kabul edilir ancak düşük gerilimde de risk yok demek mümkün değildir.

Gerilim düşük olduğunda iletim yolu dolaşım sistemidir. Diğer bir deyişle kalp üzerinden geçer. Bunun sonucunda düşük gerilimler de şoka yol açarak ölüme neden olabilir. Yüksek gerilim söz konusu olduğunda ise vücudun daha fazla elektriğe maruz kalmasıyla dolaşım sisteminde yer alan birçok organ iletken olur. Yüksek gerilimde genellikle aşırı ısıdan kaynaklı doku yanması görülebilir.

• Akım Şiddeti

Elektrik çarpmasının verdiği hasarı etkileyen diğer bir önemli faktör ise akımın şiddetidir. Akım şiddeti arttıkça alınan zarar da ciddi anlamda artar. Bununla birlikte direnç yüksek olduğunda akım şiddeti düşerek tehlikeyi azaltırken voltaj yüksek olduğunda akım şiddeti de yükselerek tehlikeyi artırır. Voltaj, akım şiddeti ve direnç arasındaki bağlantının formülü şudur:

Volt = Amper x Ohm ya da Amper = Volt / Ohm